รัฐธรรมนูญมีไว้ทำไม?

ใจ อึ๊งภากรณ์

ประเทศไทยมีรัฐธรรมนูญ 19 ฉบับ ซึ่งไม่นับร่างรัฐธรรมนูญอีก ดูเหมือนยิ่งร่างรัฐธรรมนูญไปมากแค่ไหน การเมืองก็ยิ่งถอยหลังลงคลองมากขึ้น ร่างไปก็ฉีกไป จนรัฐธรรมนูญกลายเป็นเศษกระดาษขยะที่ปลิวไปตามลม ดังนั้นนอกจากเราต้องตั้งคำถามในยุคนี้ว่าทหารมีไว้ทำไม เราต้องตั้งคำถามอีกว่า “รัฐธรรมนูญมีไว้ทำไม?” หรือ “เราจำเป็นต้องมีรัฐธรรมนูญหรือไม่?”

หลายคนอาจพูดแบบกำปั้นทุบดินว่า “รัฐธรรมนูญเป็นกฏหมายสูงสุด” แต่ผมขอถามต่อว่า “แล้วยังไง?”

บ่อยครั้งหลังการทำรัฐประหาร มันมีช่วงที่ไม่มีรัฐธรรมนูญ บ่อยครั้งเมื่อเรามีรัฐธรรมนูญ ผู้มีอำนาจก็ไม่สนใจ ละเมิดรัฐธรรมนูญแบบหน้าตาเฉย หรือฉีกรัฐธรรมนูญด้วยปืน นอกจากนี้บ่อยครั้งมีการถกเถียงกันในการตีความมาตราต่างๆ ของรัฐธรรมนูญ ดังนั้นมันไม่น่าจะเป็นเอกสารศักดิ์สิทธิ์แต่อย่างใด

เราต้องยอมรับว่ารัฐธรรมนูญเลวๆ อย่างที่พวกปฏิกูลกำลังร่างอยู่ทุกวันนี้ เป็นวิธีแสวงหาความชอบธรรมในการยืดเวลาและแช่แข็งอิทธิพลของเผด็จการ เราจึงต้องออกมาวิจารณ์ แต่ไม่ว่าเราจะมีรัฐธรรมนูญเลวแค่ไหน เราก็ยังต่อสู้กับเผด็จการได้

หลายคนที่หลง “คลั่งรัฐธรรมนูญ” จะคิดว่าการมีรัฐธรรมนูญดี ทำให้ประเทศมีเสรีภาพและประชาธิปไตย แต่มันไม่จริง แน่นอนการมีรัฐธรรมนูญประชาธิปไตยดีกว่าการมีรัฐธรรมนูญทหาร แต่สิ่งที่ก่อให้เกิดสิทธิเสรีภาพและประชาธิปไตยไม่ใช่รัฐธรรมนูญ พลังมวลชนที่จัดตั้งในขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคม และพรรคการเมืองของประชาชน มีอำนาจที่สำคัญกว่าในการขยายและปกป้องพื้นที่ประชาธิปไตย

ทุกครั้งที่คนจำนวนมากออกมาประท้วงเผด็จการ ทุกครั้งที่ชาวบ้านประท้วงเรื่องที่ทำกิน ทุกครั้งที่สหภาพแรงงานชุมนุมหรือนัดหยุดงาน ทุกครั้งที่ประชาชนไม่พอใจกับราคาผลผลิตทางเกษตร ต้องถือว่าเป็นการ “ออกกำลังกาย” หรือ “ฝึกฝน” ในกิจกรรมขยายและปกป้องพื้นที่ประชาธิปไตย กิจกรรมเหล่านี้สำคัญกว่าการมีรัฐธรรมนูญหลายเท่า แต่แน่นอนการมีรัฐธรรมนูญที่เขียนไว้เป็นนามธรรมเรื่องสิทธิเสรีภาพต่างๆ เป็นสิ่งที่อาจให้กำลังใจกับผู้ที่เคลื่อนไหว เพราะอ้างมาตราต่างๆ ในรัฐธรรมนูญได้

ปัญหาของการทำลายประชาธิปไตยในประเทศไทย ไม่ได้มาจากการที่เราไม่มีรัฐธรรมนูญที่ดีพอ ปัญหาหลักมาจากการที่ชนชั้นปกครองและชนชั้นกลางไม่เคารพเสียงส่วนใหญ่ของประชาชนต่างหาก เรานำรัฐธรรมนูญกระดาษไปสู้กับอำนาจพวกนี้ไม่ได้ เราต้องนำอำนาจที่มาจากพลังมวลชนมาเป็นอาวุธแทน

แล้วถ้าเราไม่มีรัฐธรรมนูญเราจะอยู่ได้ไหม?

ผู้เขียนไม่อยากจะยกตัวอย่างของประเทศอังกฤษที่ไม่มีรัฐธรรมนูญที่เป็นลายลักษณ์อักษรมาอ้าง ดังนั้นจะเอ่ยถึงบทความในอดีตของ อาจารย์ นิธิ เรื่อง “รัฐธรรมนูญชาวบ้าน”

ในบทความนี้ อ. นิธิ เสนอว่าในสังคมไทยมีรัฐธรรมนูญสองฉบับ คือฉบับทางการเป็นลายลักษณ์อักษร กับฉบับของชาวบ้าน รัฐธรรมนูญฉบับชาวบ้านที่เขากล่าวถึงนี้ เป็นเรื่องของวัฒนธรรมทางการเมือง เป็นเรื่องของประเพณีในการบริหารจัดการสังคม มันเป็นสิ่งที่คนธรรมดาใช้เป็นแนวคิดในหัว ว่าอะไรดีอะไรไม่ดี อะไรถูกอะไรผิด อะไรมีความเป็นธรรมอะไรไม่มีความยุติธรรม หรืออะไรเป็นประชาธิปไตยและอะไรไม่ใช่

พูดง่ายๆ ก็คือ พลเมืองส่วนใหญ่ในประเทศไทยไม่จำเป็นต้องมีรัฐธรรมนูญเพื่อใช้ชีวิตหรือประพฤติตัวตามแนวประชาธิปไตย ใครๆ ก็รู้ว่าประชาธิปไตยต้องมีการเลือกตั้งที่ไม่สกปรก ใครๆ ก็รู้ว่าการเมืองที่เป็นประโยชน์คือการเมืองที่ยกระดับความเป็นอยู่ของคนส่วนใหญ่ขึ้นมา ใครๆ ก็รู้ว่าการเรียกร้องสิทธิเป็นเรื่องที่ชอบธรรมถ้าไม่ไปละเมิดสิทธิพื้นฐานของพลเมืองอื่น ใครๆ ก็รู้ว่าการใช้ความรุนแรงเป็นเรื่องที่ควรหลีกเลี่ยง แต่แน่นอนในสังคมคงจะมีการถกเถียงกันเรื่องรายละเอียดต่างๆ และในที่สุดก็ต้องลงมติกันเมื่อตกลงกันไม่ได้

คิดไปคิดมาผู้เขียนอดถามต่อไปไม่ได้ว่าเราจำเป็นต้องมีชนชั้นปกครองหรือ? เราต้องมีพวกใส่เครื่องแบบติดอาวุธในสังคมเราจริงหรือ? เราจำเป็นต้องมี “การปกครอง” จริงหรือ? จริงๆ แล้วเป้าหมายระยะยาวของทั้งนักมาร์คซิสต์แบบเลนิน และนักอนาธิปไตย คือการยกเลิกการปกครองและการยกเลิกรัฐไปเลย ( http://bit.ly/1QPRCP6 ) …. แต่เรายังไม่ถึงจุดนั้น

เจตนาในการเขียนบทความนี้คืออยากชวนให้คิดและถกเถียงกันว่าเราจะให้ความสำคัญกับรัฐธรรมนูญแค่ไหน และเราต้องทำอะไรบ้างเป็นรูปธรรม เพื่อขยายและปกป้องพื้นที่ประชาธิปไตย

Advertisements